Krystyna Latawiec
 Czwartek, 23 listopada 2017 r.

Moje książki


Krystyna Latawiec, Na scenie świata i teatru. O dramaturgii Mariana Pankowskiego, Universitas, Kraków 1994








Spis treści
I.Tematy i konteksty
II.Sposób istnienia postaci
III.Scena "bożych kukieł"
IV.Teatrowanie i teatralizacja
V.Dramaturgiczna funkcja języka
Bibliografia
Indeks osób
Resumé

Teatr Mariana Pankowskiego potwierdza znamienną dla współczesnych pisarzy świadomość, a nawet nadświadomość literacką jego twórcy. Jej przejawem są liczne parodie konwencji i stylów artystycznych. Słowo zastępuje akcję, wnosi element liryczny, arbitralnie ustanawia sytuacje dramatyczne. W zmetaforyzowanym języku pisarz proponuje subiektywne reinterpretacje motywów biblijnych, historycznych, biograficznych i autobiograficznych. Nie stroni od karykatury i ekspresjonistycznego przerysowania, nazywając tę praktykę "teatrowaniem". Niczym lalkarz "bożych kukieł" aranżuje teatr egzystencji pozbawionej pełni, zdeformowanej fizycznie i psychicznie. Stylizuje postacie na aktorów, kukły, marionetki i manekiny, wzmacniając efekt cudowności, charakterystyczny dla awangardy artystycznej pierwszych dziesięcioleci XX wieku. Umieszcza zdarzenia w ramie wyraźnie sygnalizowanej konwencji - szopka, teatr lalek, film, telewizyjne show, szukając estetyki bliższej współczesnemu odbiorcy. Projektowana przestrzeń sceniczna jest z założenia sztuczna, pozbawiona rodzajowości i charakterologicznej psychologii. Stanowi płaszczyznę zobrazowania zbiorowego mitu oraz pole działania upersonifikowanych emocji, kompleksów, urojeń. W tym sensie autorską inwencję można traktować jak rodzaj terapii poprzez "teatralizowanie", czyli sceniczne uzewnętrznianie sfery stłumionej w dyskursie publicznym.





Krystyna Latawiec, Poezja polska w latach 1939 – 1956. Interpretacje, Znak, Kraków 1998








Spis treści
Wstęp: Poezja wobec historii
Kazimierz Wierzyński – "Lutnista ciemnego czasu i losu"
Kazimierz Wierzyński – "Uwikłany w sprawy człowiecze"
Julian Przyboś – "Z nadmiaru Ziemi zostałem poetą"
Czesław Miłosz – "Nie z żalu pytam, ale z zamyślenia"
Krzysztof Kamil Baczyński – "Taki to mroczny czas"
Krzysztof Kamil Baczyński – "Spełnia sie brzemię kataklicznych nocy"
Tadeusz Gajcy – "Opowiem wszystkie dzieje raz jeszcze wargą pełną"
Tadeusz Gajcy – "I tak nas uczy umierania piosnka"
Tadeusz Różewicz – "Ciała nasze krnąbrne i nieskore do żałoby"
Władysław Broniewski – "Rzucam przed siebie wiersz"
Wiktor Woroszylski – "My żyliśmy w literaturze"
Słowniczek trudniejszych terminów

Książka wydana w serii "Znak dla szkoły" – składa się z interpretacji wybranych wierszy polskich napisanych w latach 1939 - 1956 przez poetów kilku pokoleń. W tym czasie życie jednostkowe zdominowała historia "spuszczona z łańcucha", jak to określił Jerzy Stempowski. Pisarze różnie reagowali na doświadczenie wojny - na wzór romantyczny, awangardowy, emocjonalny, ascetyczny, szukając odpowiedniej formy dla oddania tragizmu sytuacji historycznej. Ci, którzy przeżyli, zmagali się z poczuciem utraty jeszcze przez wiele lat. Gdy w czasach stalinowskich zapanował urzędowy optymizm, zwolennicy komunizmu układali sentymentalne rymy o wielkiej budowie. W książce czytelnik znajdzie przykładowe analizy zarówno utworów zakorzenionych w tradycji, jak i utrzymanych w stylu powściągliwym w obliczu kryzysu humanistycznego paradygmatu. Każdy rozdział jest zatytułowany cytatem z wypowiedzi omawianego autora i przedstawia interpretację jednego jego wiersza. Ten zaś jest przytoczony w całości na samym wstępie. Na marginesie głównego wywodu podano objaśnienia pojęć akurat używanych w analizie. Każda z interpretacji stanowi odrębną całość, więc można ją czytać oddzielnie. Wszystkie składają się na obraz poezji w latach 1939 - 56, choć oczywiście w formie przystosowanej do potrzeb polonistycznej edukacji.





Krystyna Latawiec, Dramat poetycki po 1956 roku: Jarosław M. Rymkiewicz, Stanisław Grochowiak, Tymoteusz Karpowicz, Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków 2007







Spis treści
Wstęp:
Dramat poetycki - problem genologii i poetyki tekstu
Utwory komediowe Jarosława M. Rymkiewicza w perspektywie intertekstualnej
"Dialogi" i "głosy" Stanisława Grochowiaka, czyli dramaturgia słowa i sytuacji
Dramaty Tymoteusza Karpowicza - poetycko zorganizowane myślenie
Zakończenie
Bibliografia
Indeks nazwisk

Dramat poetycki w szerokim rozumieniu obejmuje teksty dziś już historyczne (pisane wierszem), utwory oniryczne i misteryjne z przełomu XIX i XX wieku, alternatywne wobec sztuk dobrze skrojonych i wobec dramatów obyczajowych. Teoretykiem nowoczesnego dramatu poetyckiego był T.S. Eliot. W humanistyce angielskojęzycznej termin jest dobrze ugruntowany, natomiast w Polsce używany w rozmaitych kontekstach. Powojenna presja polityczna, aby pisać w duchu realizmu socjalistycznego, zmarginalizowała dramat poetycki. Odnowienie dawnych konwencji nastąpiło po odwilży 1956 roku. Znalazło to wyraz w twórczości Jarosława M. Rymkiewicza, który osadził swoją twórczość, również dramaturgiczną, wśród znaków kultury polskiej i europejskiej. Poetyckość jego sztuk przejawia się w stylizacjach, w wierszowanej formie, w symetriach kompozycyjnych. Nadto korzysta pisarz najczęściej z komediowej (farsowej) poetyki, kontynuując tradycyjne, choć już zapomniane formy dramatu. Stanisław Grochowiak za punkt wyjścia przyjmuje konkret sytuacyjny (historyczny, egzystencjalny), który nabiera sensów metaforycznych w odniesieniu do kondycji ludzkiej. Cel ten osiąga dzięki skondensowanym znaczeniowo replikom, uniwersalizacji bohaterów jako figur losu, stosowaniu analogii i kontrastów kompozycyjnych. Sytuacja dramatyczna jest tu centralną metaforą, wokół której ogniskują się napięcia ideowe i moralne postaci dramatów. Z tego względu sztuki te przypominają strukturę moralitetu. Najbardziej "literackie" dramaty pisał Tymoteusz Karpowicz. Są one projekcją myśli i dociekań autora, rzutowanych w epizody i obrazy sceniczne. Porządkuje je nadrzędna "globalna metafora", wiążąca w intelektualną całość niespójne na planie akcji fragmenty. Jest to rodzaj nowoczesnego konceptyzmu, ktory polega na alegoryzowaniu postaci i przestrzeni scenicznej. Poetyckość tej dramturgii wysuwa sie na pierwszy plan za sprawą metonimii, analogii, symetrii, asocjacji semantycznych, powinowactw w obrębie słów i zdarzeń. W omawianych trzech przypadkach dramatopisarstwa po 1956 roku dają się też zauważyć manifestacje autorskiego "ja" na różnych poziomach strukturalnej organizacji tekstu. W powiązaniu z metateatralnym nacechowaniem sztuk oraz odniesieniami intertekstualnymi kategoria ta stanowi o swoistości interpretowanych tutaj utworów.






                    opracowanie: Krystyna Latawiec
© Copyright by Krystyna Latawiec 2011 - 2016 Wszelkie prawa zastrzeżone